Mục tiêu của buổi nói chuyện lần này không phải để trả lời rằng câu hỏi nghiên cứu như thế nào là hay, mà để trả lời cho việc làm thế nào để đặt ra một câu hỏi nghiên cứu hay. Đằng sau quá trình đặt câu hỏi, những gì có trong đầu của nhà nghiên cứu là điều rất quan trọng.

Trong Tip 2 này, TS. Ngô Thị Ngân Bình sẽ mách cho các bạn các thao tác tư duy để Làm thế nào hình thành một vấn đề nghiên cứu?. Đây cũng là câu hỏi được TS. Ngô Thị Ngân Bình trả lời trong buổi café học thuật với sinh viên.

Thứ nhất làm thế nào để chúng ta nghĩ ra một ý tưởng/ một vấn đề nghiên cứu?

Một hiện tượng xã hội khi chúng ta nghiên cứu, chúng ta gọi nó là Vấn đề nghiên cứu (research problem). Hiện nay hiện tượng xã hội đó đang có vấn đề gì? Vì nó có những vấn đề nên chúng ta mới cần phải tìm hiểu sâu hơn. Chúng ta phải từ hiện tượng xã hội phát triển thành vấn đề khi chúng ta nhìn ra được một cái gì đó làm chúng ta trăn trở mà chúng ta chưa có câu trả lời. Từ ý tưởng đó chúng ta phải học cách gọi tên vấn đề (problematize), biến hiện tượng xã hội thành vấn đề học thuật, vấn đề nghiên cứu.

Bước thứ hai là làm thế nào để có thể nhìn ra một vấn đề xã hội đáng nghiên cứu?

Trước tiên, chúng ta phải đặt đề tài của mình trong một bối cảnh. Câu hỏi nghiên cứu của bạn luôn luôn phải tập trung vào trọng tâm, càng nhỏ, càng trọng tâm thì càng hay. Để có được câu hỏi trọng tâm như vậy, trước tiên chúng ta phải phát triển vấn đề theo nhiều nhánh (branching) như một cái cây. Chúng ta phải biết kết nối và chọn lọc với những vấn đề khác của xã hội. Chúng ta phải có một tầm nhìn vừa tập trung mà cũng phải vừa mở để xem những vấn đề có liên quan tương tác như thế nào với đề tài mình ấp ủ trong đầu chứ không thể cắt xén nó. Nếu chỉ xem xét vấn đề một cách hạn hẹp, chúng ta sẽ lạc hướng.

Trở lại điều cơ bản là chúng ta thai nghén vấn đề nghiên cứu như thế nào? Giai đoạn này được gọi là giai đoạn khái niệm (the conception stage), giai đoạn mà chúng ta thai nghén một vấn đề. Việc chúng ta cần làm ở giai đoạn đầu này là làm sao tìm được câu hỏi nghiên cứu. Phải lưu ý rằng cần xác định mảng đề tài chúng ta thích nghiên cứu. Mảng đề tài là gì? Chẳng hạn có người thích làm về tôn giáo, có người thích làm về vấn đề tình yêu, có người thích làm về vấn đề tình dục, giới tính, có người lại thích làm về vấn đề quan hệ xã hội. Ở đây, chọn mảng đề tài có nghĩa là ta phải xác định một mảng phạm vi rộng trước, xem mình thích gì. Nếu đã xác định được mảng đề tài, chúng ta sẽ tự đặt câu hỏi với chính mình rằng: Chúng ta thích tìm hiểu thêm ở những chủ đề nào? Đây là câu hỏi mà ta phải đưa ra để chất vấn đối tượng nghiên cứu của chúng ta và cũng là để chất vấn chính mình.

Chọn đối tượng và khai mở đề tài

Khi đã tìm được mảng đề tài, chúng ta sẽ đặt ra câu hỏi: Vậy thì đối tượng nghiên cứu của ta là ai? Những đối tượng chúng ta dự trù nghiên cứu (tentative respondents) là ai? Và địa phương (location) chúng ta nghiên cứu là ở đâu? Đây là những câu hỏi không hề mới, nhưng các bạn sẽ thấy tại sao chúng ta cần chúng. Thường sau khi xác định mảng đề tài, các bạn sinh viên sẽ đặt ngay câu hỏi nghiên cứu mà không biết là chúng ta phải cô đọng nhóm đối tượng nghiên cứu của mình lại. Chẳng hạn như bạn chọn làm về Phật giáo thì phải xác định là mình chọn những người đi chùa hay những người trong ban trị sự, những Phật tử chịu trách nhiệm quản lý công quả, hay là xem xét mối quan hệ giữa Phật giáo với Chính quyền. Chúng ta phải xác định đối tượng. Sau đó phải suy nghĩ xem mình sẽ nghiên cứu các đối tượng đó ở nơi nào? Những câu hỏi xung quanh vấn đề đối tượng và địa phương nghiên cứu sẽ có ý nghĩa đối với nghiên cứu. Sau khi xác định được câu trả lời, chúng ta sẽ tiếp tục đặt ra câu hỏi: Tại sao ta lại chọn nhóm đối tượng này mà không phải nhóm khác? Nhóm đối tượng đó có gì đặc biệt? Địa phương nghiên cứu chúng ta chọn so với những địa phương khác hay nhóm đối tượng ta chọn so với những nhóm khác có những ý nghĩa gì? Những câu hỏi này sẽ là nền tảng để mở ra nghiên cứu của chúng ta.

Đây là bước đòi hỏi phải có kỹ năng và sự va chạm thực tế. Khi đã có mảng đề tài, bạn cần phải biết cách mở bung nó ra để tìm hướng tập trung cô đọng lại. Hai bước đó tuy tương phản nhưng lại song hành với nhau. Chúng ta phải viết ra ngay tất cả những ý tưởng nào liên quan đến đề tài đã chọn. Kỹ năng này sẽ giúp cho các bạn không bị lạc lối. Nếu chỉ ngồi mơ tưởng hay suy nghĩ trong đầu thôi, bạn có thể sẽ bị lạc hướng.

Ngô Thị Ngân Bình

Nguồn: Đi tìm ý tưởng cho đề tài nghiên cứu, NXB Đại học Quốc gia và SocialLife, 2013.

 

 

Tags: câu hỏi nghiên cứugiả thuyết nghiên cứulàm thế nào có ý tưởng nghiên cứu

Add Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *