Trong Tip 19, PGS.TS. Nguyễn Đức Lộc tiếp tục chia sẻ với các bạn về những kinh nghiệm trong phỏng vấn sâu.

Một số người không có kinh nghiệm phỏng vấn thường mang câu hỏi, giả thiết nghiên cứu ra hỏi. Trong khi nhiệm vụ trả lời câu hỏi, giả thiết nghiên cứu là của nhà nghiên cứu chứ không phải nhiệm vụ của người cung cấp thông tin. Từ câu hỏi nghiên cứu, chúng ta phải chẻ nhỏ, cụ thể hóa thành các câu hỏi nhỏ, sau khi có dữ liệu, chúng ta quy nạp các dữ liệu đó và trả lời cho câu hỏi, giả thiết nghiên cứu ban đầu đặt ra. Các bạn cũng không đặt câu hỏi mà nhà nghiên cứu phải trả lời cho nghiên cứu của mình để cho đáp viên trả lời. Chúng ta không nên đặt những câu hỏi của đề tài nghiên cứu như “để phát triển bền vững hệ sinh thái thì chúng ta cần làm gì?”. Đây là câu hỏi đáng lẽ nhà nghiên cứu phải trả lời chúng ta lại để người cung cấp thông tin trả lời, những câu hỏi như vậy đôi khi quá sức với người trả lời. Câu hỏi càng cụ thể thì thông tin người trả lời đưa ra càng sinh động và chi tiết.
 
Khi phỏng vấn chúng ta nên chú ý đến câu hỏi mở rộng để đáp viên kể thêm những điều liên quan đến câu hỏi đó. Chúng ta có thể hỏi “vừa nãy bạn nói ý đó hay quá, bạn có thể nói thêm ý đó được không?; “bạn chia sẻ thêm ý này được không?”. Lời khen của chúng ta sẽ tạo cho đáp viên sự tích cực khi suy nghĩ thêm những ý khác để chia sẻ. Trước đây tôi dạy lớp sinh viên Hàn Quốc học tại khoa Việt Nam học, tôi cho bài tập đi phỏng vấn sâu người Việt. Có một bạn không giỏi tiếng Việt, nhưng bạn ấy lại phỏng vấn thành công hơn, thu được nhiều thông tin hơn những bạn giỏi tiếng Việt. Bạn ấy biết mình không giỏi tiếng Việt nên chủ yếu là bạn lắng nghe và áp dụng câu hỏi mở rộng, cứ sau một câu hỏi, đáp viên trả lời xong bạn ấy lại hỏi “bạn còn muốn chia sẻ gì nữa không?” điều đó buộc đáp viên phải cố gắng nghĩ ra xem còn gì để kể cho bạn ấy nghe, cuối cùng thì thông tin bạn ấy thu được rất tốt. Im lặng, đôi khi cũng là một cách để hỏi, các bạn đừng nói nhiều quá, đến khi gỡ băng toàn là lời của người phỏng vấn giống như các bạn đang tự phỏng vấn bản thân và cuộc phỏng vấn xem như thất bại.
 
Đối với câu hỏi mang tính kiểm chứng, chúng ta thường lặp đi lặp lại rất là nhiều lần, kiểm chứng nội dung lúc đầu đáp viên cung cấp với thông tin lúc sau họ đề cập đến. Khi kiểm chứng các bạn phải tránh tạo cảm giác giống như đang đi tra vấn đáp viên. Chúng ta nên dùng cách kiểm chứng ẩn danh chứ không nói rõ là “tôi nghe ông A nói như vậy, bạn thấy có đúng không?”. Tôi thường sẽ dùng câu “có quan điểm cho rằng như vậy, không biết là bạn nghĩ sao, xử lý như thế nào nếu bạn gặp phải tình huống đó?”. Hoặc là “hồi nãy bạn có nói cái ý này, không biết là tôi có nghe lầm không, nhờ bạn nói rõ hơn giúp tôi được không?”. Như vậy, chúng ta đang đưa cái tâm thế là khuyết điểm của mình chứ không phải là mình đi kiểm chứng đáp viên. Khi được đề cao như vậy, đáp viên sẽ không cảm thấy khó chịu nếu như họ nhận thấy chúng ta đang muốn kiểm chứng lời họ nói, hoặc họ cũng không nhận ra việc kiểm chứng này. Khi hỏi kiểm chứng, chúng ta phải có sổ tay ghi lại những vấn đề mình cần kiểm chứng, hoặc ghi nhanh vấn đề đáp viên đang chia sẻ mà chúng ta cần kiểm chứng. 
 
Khi hỏi những câu hỏi về quan điểm đối với vấn đề nào đó của đối tượng phỏng vấn, nhà nghiên cứu thường dùng những câu hỏi gián tiếp hơn là hỏi trực tiếp, nghĩa là mở ra những câu hỏi bên ngoài rồi dẫn người ta vào câu chuyện. Thay vì hỏi quan điểm cụ thể của đáp viên về vấn đề này như thế nào thì các bạn đề nghị họ kể những chuyện người ta đã trải nghiệm liên quan đến chuyện đó. Chúng ta có thể thay câu hỏi “quan điểm của bạn với hoạt động thiện nguyện” thành những câu hỏi gián tiếp “trong hoạt động thiện nguyện, bạn đã từng tham gia những hoạt động nào?; bạn tiếp cận các đối tượng cần được giúp đỡ như thế nào?; khi hoạt động thiện nguyện bạn có vui không, có khó khăn gì không?,…”. Trong quá trình họ kể không chỉ cung cấp thêm những thông tin hữu ích mà họ còn thể hiện những quan điểm, nhân sinh quan của đáp viên.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

I accept the Privacy Policy