Khi tiến hành nghiên cứu thực địa, ghi chép hiện trường là một phần quan trọng của trong dữ liệu nghiên cứu. Các nhà nghiên cứu thường chuẩn bị những loại sổ ghi chép khác nhau: Ghi nhanh (Joitting), Lịch trình (Log), Ghi chép điền dã (fieldnote), Phương pháp và trải nghiệm bản thân (Journal), Bút toán,…

Sổ ghi nhanh (Joitting) là sổ nhỏ có thể để trong túi quần áo để không làm người khác chú ý. Chúng ta cầm theo một cái sổ to đùng đi nói chuyện, người dân sẽ tưởng chúng ta là cán bộ đi công chuyện, như vậy là việc nói chuyện với người dân thất bại ngay từ đầu. Sổ ghi nhanh luôn mang theo bên người để ghi những cái cần thiết quan trọng, tốt nhất là viết sao mà chỉ có mình hiểu được. Bởi vì chúng ta ghi chép những gì diễn ra trong cộng đồng kể cả việc xấu việc tốt, đôi khi người khác vô tình đọc được nội dung, sẽ gây ra những xáo trộn trong cuộc sống của cộng đồng. Chúng ta thường rất nhanh quên nhất là việc nhớ những con số, và dù có trí nhớ tốt cũng không nên cho rằng mình sẽ không bao giờ quên. Do đó, việc ghi chép nhanh, gọn những gì chúng ta quan sát được là điều rất cần thiết. Bạn thử tưởng tượng xem, nếu hôm nay chúng ta gặp một người dân, hỏi tên họ, rồi vài bữa nữa chúng ta gặp lại họ, gọi đúng tên của họ, người ta sẽ có thái độ như thế nào với chúng ta. Ngược lại, người ta sẽ tỏ thái độ như thế nào nếu chúng ta cứ hỏi hoài tên của họ dù họ đã nói cho chúng ta biết rồi. Khi bạn ghi tên của người đó vào sổ, đó là cách chúng ta ghi nhớ tốt nhất vào trong đầu mình. Ngoài ra có những từ địa phương chúng ta cũng cần ghi chép để hiểu vì đó là văn hóa, chất liệu,  tư liệu của từng địa phương.

Sổ ghi chép đầy đủ (Fullnote) dùng để ghi lại đầy đủ những vấn đề mà chúng ta đã ghi trong sổ ghi nhanh. Mỗi cuối ngày chúng ta sẽ tổng kết, viết, phân tích, đặt ra những câu hỏi để ngày hôm sau bổ sung vào công việc.
Sổ phương pháp (Journal) ghi chép về quá trình tương tác giữa đối tượng nghiên cứu với nhà nghiên cứu. Sổ này ghi lại cách ứng xử của đối tượng nghiên cứu với chúng ta và những cách thức tiến hành nghiên cứu để chúng ta xem xét những phương pháp chúng ta đang áp dụng cho việc nghiên cứu cộng đồng đã được hợp lý, hiệu quả hay chưa. Đây là cách để nhà nghiên cứu suy ngẫm, trải nghiệm bản thân. Các nhà nghiên cứu Việt Nam thường kết hợp sổ Journal và sổ Fullnote làm một vì đôi khi chúng ta rất lười khi phải viết nhiều sổ khác nhau.

Sổ lịch trình (Log) cũng là loại sổ nhỏ, ghi nhanh những kế hoạch nghiên cứu trong ngày như dự kiến làm gì, gặp ai, phỏng vấn quan sát vấn đề gì. Đến cuối ngày, chúng ta kiểm tra lại công việc mình đã làm có như kế hoạch không. Nếu những công việc dự kiến chưa hoàn thành, các bạn đưa sang kế hoạch cho ngày hôm sau. Cứ như vậy, chúng ta quản lý được nội dung công việc nghiên cứu của mình.

Sổ thu chi ghi lại những khoản đã chi, những khoản cần chi để kiểm soát được mức chi tiêu, các vấn đề tài chính phát sinh trong quá trình nghiên cứu. Mỗi ngày chúng ta nên tổng kết một lần để xem mình đã chi cái nào đúng, cái nào đã chi quá tay. Từ đó, chúng ta cân đối tài chính cho hợp lý.

Nguyên tắc trong ghi chép

» Nguyên tắc thứ nhất là không bao giờ tin vào trí nhớ bản thân. Những việc đã làm hôm nay nếu không được ghi chép để đến ngày mai là đã bị mai một đi một ít vì trí nhớ của mỗi người đều có giới hạn. Chúng ta quên những thông tin đã xảy ra có thể không phải do trí nhớ không tốt mà do có những sự kiện khác chen ngang, thay thế những thông tin trước đó. Do đó, nhà nghiên cứu phải tuyệt đối không bao giờ tin vào trí nhớ của mình. Hỏi chuyện xong, phỏng vấn xong chúng ta phải ghi chép ngay, đừng để ngày hôm sau vì thông tin sẽ bị mai một, mất đi.

» Nguyên tắc thứ hai là không bao giờ nghĩ rằng sổ ghi chép điền dã là tồn tại vĩnh viễn. Khi chúng ta đi điền dã trong điều kiện thời tiết khắc nghiệp, đi qua cầu, lội suối, chúng ta không thể chắc chắn sẽ bảo quản được. Các nhà dân tộc học người Pháp khi đi điền dã, họ sử dụng giấy than, mỗi lần viết nhật ký như vậy sẽ có được hai phiên bản. Nếu mất bản này, sẽ còn bản kia. Họ cũng không viết trên 2 mặt mà chỉ viết một mặt vì nếu lỡ thấm nước sẽ không bị nhòe chữ. Vì vậy, chúng ta phải luôn chú ý bảo vệ cuốn sổ ghi chép của mình và có phương án dự phòng nếu như bị mất sổ. Nếu mất sổ chúng ta sẽ không thể viết lại toàn bộ những gì đã viết và quá trình nghiên cứu tiếp theo chắc chắn sẽ gặp rất nhiều khó khăn.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

I accept the Privacy Policy