Cách chọn mẫu có thể tái sản xuất đúng cái hiện tượng mà nghiên cứu đang muốn lý giải
PGS.TS Nguyễn Đức Lộc · 23/07/2026
Bối cảnh
Có trường hợp người nghiên cứu chọn mẫu theo lối quả cầu tuyết khởi từ mạng lưới thân tộc và đồng hương của chính mình, nhận ra thiên lệch đồng nhất rồi chủ động phân tầng để chữa. Xử lý ấy đúng về mặt kỹ thuật. Nhưng vấn đề còn sâu hơn một thiên lệch kỹ thuật khi chính luận điểm trung tâm của công trình lại nói rằng việc tiếp cận mạng lưới phụ thuộc vào vốn xã hội và tạo ra phân tầng nội bộ.
Khai triển
Dấu hiệu nhận biết: luận điểm trung tâm bàn về cơ chế tiếp cận, mà mẫu lại được lập bằng chính cơ chế ấy. Việc cần kiểm: viết ra chân dung của người mà cách chọn mẫu hiện tại chắc chắn không chạm tới được. Giới hạn: không mẫu nào chạm tới hết mọi nhóm; điều phải tránh là sự vắng mặt trùng khít với chính điều mình đang lý giải mà không ai nói ra. Đối chiếu Điều 15b.1 về bình đẳng trong lựa chọn mẫu, theo đó quy trình chọn mẫu phải công bằng và không loại trừ nhóm nào khỏi cơ hội tham gia vì lý do không chính đáng. Một cách chọn mẫu đi qua mạng lưới riêng của người nghiên cứu có thể vi phạm điều này mà không ai cố ý. Nguồn: Bộ Quy tắc Đạo đức và Liêm chính Nghiên cứu, SocialLife, phiên bản 2.0 (2026).
Nguồn gốc ghi chép
Ghi chép này do PGS.TS Nguyễn Đức Lộc ghi lại và đóng góp cho kho, và được người duyệt của Viện xác nhận trước khi công bố. Chất liệu gốc: Rút từ nhận xét hướng dẫn luận án và đề cương trình độ tiến sĩ, 2025 và 2026. Ngày đưa vào kho: 23/07/2026.
Trích dẫn ghi chép này
Tệp RIS nạp thẳng vào Zotero, Mendeley, EndNote hoặc NVivo, và ở đó anh/chị có thể xuất lại theo bất kỳ kiểu trích dẫn nào.
Về kho Bài học nghiên cứu
Kho này lưu những điều nghiên cứu thường bỏ quên: kết quả không như kỳ vọng, phương pháp đã thử mà chưa hiệu quả, tư liệu bị từ chối nhưng giàu bài học. Giữ lại chúng là một biện pháp chống thiên lệch, bởi một kho chỉ chứa những gì đã thành công thì mọi tổng kết dựa trên nó đều lệch theo.
Địa chỉ bền của ghi chép này: https://sociallife.vn/bai-hoc/41
