VỀ VẤN ĐỀ CỦA SỰ TỰ HIỂU (1962) – Hans – Georg Gadamer (Phần 1)

Khi được xuất bản lần đầu vào năm 1941, bài luận mang tính cương lĩnh của Rudolf Bultmann về “giải huyền thoại học” Tân Ước đã gây ra một cảm xúc rất mạnh mẽ*. Những ai có thể nhớ sự tác động của bài luận này vào lúc bấy giờ hoặc công nhận tầm ảnh hưởng tiếp tục của nó cho đến ngày hôm nay ắt sẽ nhận ra những vấn đề đặc biệt mà nó khơi dậy cho nên thần học. Tuy nhiên, những ai đã quen thuộc với tác phẩm thần học của Bultmann thì bài luận này hầu như không tạo nên xúc động mạnh. Bultmann chỉ cung cấp một công thức rõ ràng cho cái đã diễn ra từ lâu trong công việc chú giải của nhà thần học. Nhưng chính xác quan điểm này là một sự phản hồi triết học đã đóng góp một điều gì đó trong thảo luận thần học đối với vấn đề không thể hoài nghi của việc “giải huyền thoại học” cũng như của chiều kích thông diễn phổ biến. Những vấn đề thần học không can hệ với hiện tượng thông diễn của “giải huyền thoại học” mà đúng hơn liên quan đến những hàm ý trong tính giáo điều của chúng, nghĩa là liệu có phải xuất phát từ quan điểm phù hợp của thần học Tin Lành mà Bultmann đã vẽ nên những ranh giới trong đó việc “giải huyền thoại” được vận dụng. Trong cuộc thảo luận tiếp sau, tôi muốn tập trung sự chú ý của mình đến khía cạnh thông diễn từ một quan điểm dường như ít được chú ý tới. Tôi muốn đặt câu hỏi liệu rằng mối quan hệ của chúng ta đối với Tân Uớc có thể được hiểu thỏa đáng ở trong những giới hạn của khái niệm chính của sự “tự hiểu” của đức tin hay liệu rằng một nhân tố khác biệt hoàn toàn tác động trong nó – một nhân tố ở phía sau sự “tự hiểu” của cá nhân, quả thực, ở phía sau sự tồn tại của cá nhân ta. Phần kết thúc, tôi sẽ bàn đến câu hỏi về mối quan hệ giữa việc hiểu và “việc chơi”. Tuy nhiên, những suy xét bước đầu cốt để giúp chúng ta lần ra khía cạnh thông diễn của vấn đề.
Trước tiên, hiểu bao gồm chiều kích phản tư có nguồn gốc rất sớm như là một nhiệm vụ của thông diễn. Hiểu không đơn thuần là một sự tái sản xuất kiến thức có sẵn và nó cũng không đơn thuần chỉ là sự lặp lại những điều tuơng tự nhau. Đúng hơn, hiểu thật ra là nhận thức về sự việc mà bản thân nó là hành động của sự lặp lại. August Boeckh đã diễn đạt sự kiện này bằng cách gọi sự hiểu là “biết về cái đã biết”**. Công thức nghịch lý của Boeckh điển hình cho sự thức nhận rõ ràng mà thông diễn học lãng mạn đã đi vào trong cấu trúc phản tư của hiện tượng thông diễn. Sự vận hành của việc hiểu đòi hỏi những khía cạnh vô thức bao hàm những hành động căn nguyên của tri thức được mang đến ý thức. Theo cách đó thông diễn học lãng mạn dựa trên một trong những khái niệm nền tảng của mỹ học Kant, đó là khái niệm về thiên tài giống như bản tính tự thân tạo ra trước tác mẫu mực “một cách vô thức” – mà không có ý thức áp dụng những quy luật hoặc đơn thuần bắt chước những hình mẫu.
Quan sát này chỉ ra hoàn cảnh đặc biệt mà qua đó vấn đề thông diễn học xuất hiện. Vấn đề rõ ràng không nảy sinh bao lâu ta được bao hàm trực tiếp trong sự nắm giữ và tiếp tục một truyền thống trí tuệ đặc thù. Chẳng hạn, nó không nảy sinh với những nhà nhân văn thời kỳ Phục hưng, những người đã tái khám phá giá trị kinh điển cổ đại và cố gắng để kế nghiệp những tác giả cổ điển, bắt chước họ, công khai tranh luận với họ, hơn là đơn thuần “hiểu” họ. Vấn đề thông diễn chỉ lộ rõ khi không có uy quyền truyền thống hiện diện để thu hút thái độ của riêng ta bước vào bên trong nó và khi ta nhận thức về sự đương đầu với một truyền thống xa lạ mà qua đó ta không bao giờ thuộc về hoặc không mù quáng chấp nhận.
Trường hợp cuối cùng là khía cạnh của vấn đề thông diễn mà ta phải giải quyết với nó ở đây. Đối với chúng ta, việc hiểu về truyền thống của Ki tô giáo và truyền thống kinh điển cổ đại bao gồm một khía cạnh của ý thức lịch sử. Ngay cả khi những lực cột chặt chúng ta với truyền thống vĩ đại Hy Lạp – Ki tô vẫn tiếp tục sinh động thì ý thức chúng ta về đặc tính xa lạ trong nó, không còn lệ thuộc mù quáng vào nó, xác định tất cả chúng ta. Quan điểm này trở nên đặc biệt rõ ràng khi chúng ta xem xét sự khởi đầu của trường phái phê phán lịch sử về truyền thống, và đặc biệt trường phái phê phán Kinh Thánh được đề xướng bởi Spinoza trong tác phẩm Luận văn về Chính trị – Thần học (Tractatus – Theologico – Politicus) của ông. Tác phẩm của Spinoza tạo nên khá nhiều chứng cứ cho thấy lối hiểu lịch sử hầu như là đường vòng tất yếu mà cá nhân hiểu có thể viện dẫn khi sự thức nhận tức thời bước vào cái được nói trong truyền thống không còn là khả thể cho anh ta nữa. Tra vấn về nguồn gốc (genetic inquiry), mục đích của nó cốt ở việc lý giải về một ý kiến truyền thống dựa trên hoàn cảnh lịch sử của nó, chỉ xuất hiện nơi sự thức nhận trực tiếp bước vào trong chân lý của cái được nói không thể được chạm đến bởi lý trí của chúng ta sắp đặt bản thân nó trong sự đối lập.
(Còn tiếp)


Phong Linh – Quang Huy dịch
Trung tâm SocialLife
Mọi trích dẫn xin vui lòng ghi rõ nguồn dịch giả và Trung tâm SocialLife.
Xem thêm chi tiết: sociallife.vn

Chia sẻ bài viết này

Recent Articles

Leave a Reply

VIỆN SOCIAL LIFE
Địa chỉ: lầu 2, Saigonuicom Building, 190B, Trần Quang Khải, Quận 1, TP.HCM
Điện thoại: 0983-634-482
Email: sociallife.study@gmail.com RSS Bài viết · RSS Bình luận
học NVivo, NVivo | Liên kết: Mua thuốc dài mi Careprost Ấn Độ
Website đang chạy thử nghiệm và chờ giấy phép Trang thông tin tổng hợp.
Powered by WordPress · Designed by Theme Junkie