Phương pháp Lịch sử và phương pháp Logic

Sau loạt bài Bút ký Cafe học thuật, Luận về biếu tặng của PGS.TS Trần Hữu Quang, chúng tôi đó nhận được sự quan tâm lớn của nhiều sinh viên, nghiên cứu viên. Chính vì vậy, chúng tôi xin tiếp tục giới thiệu loạt bài mới liên quan đến Phương pháp luận sử học của Nhà nghiên cứu Triết học Bùi Văn Nam Sơn. Hi vọng giúp ích điều gì đó cho quá trình học tập của các anh chị sinh viên, học viên cao học khối ngành khoa học xã hội và nhân văn.

Những nét đặc thù của phương pháp lịch sử và phương pháp logic
Vấn đề thứ nhất tôi muốn trình bày là phương pháp lịch sử và phương pháp logic. Trước hết, nói đến logic, tức là nói đến cái gì ở trong đầu mình. Còn nói đến tư duy là nói đến cái gì đó hình thành trong đầu của mình. Sự vật nó có logic hay không ta chưa biết nhưng cái gì ta biết về sự vật sẽ nằm trong đầu ta và cái gì nằm trong đầu ta, cái đó thuộc về tư duy.
Lịch sử là gì? Lịch sử thực chất là thời gian, diễn ra trong thời gian, mà cái gì diễn ra trong thời gian thì nó là thực tế bên ngoài, đó là cuộc đời, là thực tại. Nhìn lịch sử như vậy thì lịch sử và logic lại là vấn đề rất quen thuộc, như triết học Marx – Lenin vẫn cho rằng vấn đề cơ bản của triết học đó là mối quan hệ giữa tư duy và tồn tại. Một bên là cái gì trong đầu ta, phản ánh về thế giới khách quan trong đầu ta, bên còn lại lài thế giới khách quan bên ngoài, nếu biến dịch theo lịch sử thời gian thì có thời gian, thực chất vấn đề chỉ là cách nói khác đi của tồn tại và tư duy, giữa hiện thực và cái phản ánh hiện thực trong đầu ta.
Thế thì có cần phải đặt ra một vấn đề quá phổ quát và cơ bản như thế này không? Tuy cơ bản nhưng nó lại là vấn đề đặc thù chứ không phải chung chung. Tại sao một vấn đề phổ quát là mối quan hệ giữa tư duy và tồn tại lại trở thành vấn đề đặc thù và là đối tượng nghiên cứu của sử học hay là của các môn khoa học xã hội và nhân văn? Đó là vì, không phải tất cả cái gì của tồn tại, không phải tất cả những gì diễn ra trong thời gian đều là sự phát triển cả. Có những vận động không phát triển, chẳng hạn những vận động cơ giới, vận động vật lý hay một số vận động khác không có sự phát triển.
Vậy thì, vấn đề cần nghiên cứu ở đây là phương diện sự vận động, sự thay đổi trong thời gian có bao hàm sự phát triển. Chỉ khi nào có sự phát triển thì mới có vấn đề ta cần phải nghiên cứu, nhất là trong lĩnh vực xã hội, lĩnh vực nhân văn. Tất nhiên, trong tự nhiên cũng có phát triển nhưng đó là đối tượng nghiên cứu của khoa học tự nhiên.
Nói cách khác, khi trở thành vấn đề đặc thù, ta biết rằng sự phát triển là một hình thức vận động đặc biệt. Tức là, nó có quá trình đi lên và quá trình đi xuống. Trong quá trình đi lên, ta có phát triển từ đơn giản đến phức tạp, từ thấp đến cao. Và ngược lại, trong quá trình đi xuống, tức là sự vật phát triển thụt lùi thì có sự thoái hóa. Nói tóm lại, khi xét vấn đề như là vấn đề có tính cách phát triển thí mới tìm hiểu xem quá trình phát triển đó diễn ra như thế nào trong tư duy. Tức là phải trình bày nó trong diễn trình gồm có giai đoạn bắt đầu, trưởng thành và kết thúc.

Nhà nghiên cứu Bùi Văn Nam Sơn
Trích Bút kí cà phê học thuật

Chia sẻ bài viết này

Related Articles

Leave a Reply

VIỆN SOCIAL LIFE
Địa chỉ: lầu 2, Saigonuicom Building, 190B, Trần Quang Khải, Quận 1, TP.HCM
Điện thoại: 0983-634-482
Email: sociallife.study@gmail.com RSS Bài viết · RSS Bình luận
học NVivo, NVivo | Liên kết: Mua thuốc dài mi Careprost Ấn Độ
Website đang chạy thử nghiệm và chờ giấy phép Trang thông tin tổng hợp.
Powered by WordPress · Designed by Theme Junkie