{Phần 1} Trần Thượng Xuyên với quá trình khai khẩn vùng Đồng Nai – Gia Định

Vào giữa thế kỷ XVII (1679), bên Trung Quốc, nhà Minh đang suy yếu, giặc nổi lên cướp phá, gây loạn lạc khắp nơi, dân tình khổ sở. Vua nước Mãn Châu đương thời là Hoàng Thái Cát thừa cơ cử binh sang đánh vào Cẩm Châu, Ninh Viễn, lần lên chiếm lấy Bắc Kinh, lập lên nhà Đại Thanh. Vua Thanh là Thánh Tổ Khang Hy đã hạ lệnh toàn quốc phải cạo tóc thắt bím, ăn mặc theo người Mãn, ai không tuân theo đều phải tội chết. Tuy nhiên, người phương Nam, nhất là các tỉnh Giang Nam, Triết Giang, Giang Tây đã nổi lên phản kháng quyết liệt. Nhà Thanh lại sai phá hết thành quách, đồn lũy, ruộng vườn ở gần bờ biển các tỉnh Triết Giang, Phước Kiến, Quảng Đông và ra lệnh dời dân ở đây vào 30 dặm trong nội địa, ai còn trong giới hạn cũ, phải tội chết và cấm cả ghe thuyền hạ thủy.

Bốn viên tướng của nhà Minh là Dương Ngạn Địch - tổng binh đế Long Môn và phó tướng Huỳnh Tấn; Trần Thượng Xuyên tự Thắng Tài – tổng binh ba châu Cao, Lôi, Liêm và phó tướng Trần An Bình đã chiếm cứ đảo Đài Loan cùng nổi lên chống triều đình nhà Mãn Thanh, nhưng bị thất bại, nên đã đem 3.000 quân cùng gia quyến và 50 chiến thuyền chạy vào cửa biển Tư Dung và cửa Đà Nẵng xin các chúa Nguyễn cho tỵ nạn trên đất Việt. (1) Sau khi bàn bạc, cân nhắc thiệt hơn, chúa Nguyễn Phước Hiền đã ban quan tước cho họ, lại viết thư và sai người đem thư đến trao cho vua Chân Lạp, yêu cầu chia, cấp đất đai cho họ để họ khai khẩn làm ăn: ”Chúa Nguyễn bèn khiến đặt yến tiệc đãi họ, an ủi, khen ngợi, cho các tướng lãnh y chức cũ, phong thêm quan tước mới, khiến vào ở đất Đông Phố để mở mang đất ấy. Họ được các tướng Vân Trình, Văn Chiêu hướng dẫn, binh thuyền tướng sĩ Long Môn của Dương Ngạn địch tiến vào cửa Lôi Lạp, theo cửa Đại, cửa Tiểu, đến định cư ở Mỹ Tho, binh lính tướng sĩ Cao, Lôi, Liêm của Trần Thượng Xuyên, trấn An Bình tiến vào cửa biển Cần Giờ rồi lên định cư ở Bàn Lân, xứ Đồng Nai (Biên Hòa) ngày nay (2).

60371291

Cù lao Phố – Ảnh của Philip

Như thế trên danh nghĩa họ Dương, họ Trần đã nhận quan tước và nhiệm vụ của chúa Nguyễn vào đất Đồng Nai – Gia Định chứ không thuần túy là những người bỏ xứ ra đi tỵ nạn. Họ đã thành thần dân của chúa Nguyễn. Với chính sách đối xử khá thuận lợi của họ Nguyễn, những di dân người Hoa đã triệt để lợi dụng những điều kiện có lợi trong việc làm ăn sinh sống để tạo nên một cộng đồng người Hoa vững chắc ở nhiều nơi trên toàn dải đất xứ Đàng Trong và đặt nền tảng cho sự phát triển của họ sau này. Nhóm của Tổng binh Trần Thượng Xuyên sau khi đến Bàn Lân lập nghiệp, đã tiến hành chiêu mộ, thu hút lưu dân người Trung Quốc đến làm ăn sinh sống, mở mang đất đai. Trong số lưu dân đến sau này có thể có người đã nhập cư từ trước nhưng ở phân tán nhiều nơi, nhưng phần lớn phải là những người mới từ Trung Quốc di cư tới và đa số là người buôn bán. Từ đó họ mới thu hút khách thương đến buôn bán làm ăn ở Cù lao Phố gồm có người châu Au, người Nhật, người Mã Lai… nòng cốt ban đầu là các lái buôn Trung Quốc. (3)

Buổi đầu đến định cư khai phá, nhóm Hoa kiều này khắc phục những trở ngại thiên nhiên trong đời sống hàng ngày như chặt đốn cây cối, phát cỏ rậm xung quanh khu vực định cư, khai thông nguồn nước, mở mang đường ngõ… Vấn đề giải quyết lương thực được đặt lên hàng đầu, tuy nhiên do số lượng không nhiều, nên mức độ khai phá mở mang của nhóm này vẫn chưa có đóng góp đáng kể. Vả lại đối với nhóm người Hoa này thì nông nghiệp không phải là phương thức sinh sống chủ yếu. Họ có tham gia khai phá đất đai để sản xuất nông nghiệp, nhưng đó chỉ là một phương tiện để sau đó chuyển sang kinh doanh buôn bán.

(1) Lương Văn Lựu, Biên Hòa sử lược toàn biên, quyển thứ 2, Biên hùng oai dũng, xuất bản 1973, tr.115.

(2) Quốc sử quán triều Nguyễn), Đại Nam nhất thống chí, NXB Thuận Hóa, Huế, 1997, T.5, tr. 184.

(3) Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam nhất thống chí, NXB Thuận Hóa, Huế 1997, T.5, tr. 81.

 

Tài liệu tham khảo chính

     1.   Đại Nam nhất thống chí – Lục tỉnh Nam Việt, tập Thượng – Biên Hòa,         Gia Định, Nhà Văn hóa Phủ Quốc vụ khanh đặc trách văn hóa, 1973.

  1. Địa chí Đồng Nai, (tập 3 – Lịch sử), NXB Tổng hợp Đồng Nai, 2001.
  2. Huỳnh Lứa, Góp phần tìm hiểu vùng đất Nam bộ các thế kỷ XVII, XVIII, XIX, NXB Khoa học Xã hội, 2000.
  3. Li Tana, Xứ Đàng Trong – Lịch sử kinh tế – xã hội Việt Nam thế kỷ 17 và 18, NXB Trẻ, TP.HCM, 1999.
  4. Lương Văn Lựu, Biên Hòa sử lược toàn biên, quyển thứ II – Biên Hùng oái dũng, xuất bản 1973.
  5. Phan Khoang, Việt sử xứ Đàng Trong, Nhà sách Khai Trí, 1967.
  6. Trường Đại học Sư phạm TP.HCM, Nam bộ và Nam Trung bộ – Những vấn đề lịch sử thế kỷ XVII-XIX, Kỷ Yếu hội thảo, tháng 5-2002.
  7. Vũ Huy Chân, Lòng quê: nhân vật – thắng cảnh – di tích lịch sử, 1973.

Tiến sĩ Phạm Phú Lữ

(Viện Khoa học Xã hội vùng Nam bộ)

Link nguồn: http://namkyluctinh.org/a-lichsu/tranthuongxuyen/tranthuongxuyen[3].htm

Link ảnh: http://static.panoramio.com/photos/large/60371291.jpg

Chia sẻ bài viết này

Related Articles

Leave a Reply

VIỆN SOCIAL LIFE
Địa chỉ: lầu 2, Saigonuicom Building, 190B, Trần Quang Khải, Quận 1, TP.HCM
Điện thoại: 0983-634-482
Email: sociallife.study@gmail.com RSS Bài viết · RSS Bình luận
học NVivo, NVivo | Liên kết: Mua thuốc dài mi Careprost Ấn Độ
Website đang chạy thử nghiệm và chờ giấy phép Trang thông tin tổng hợp.
Powered by WordPress · Designed by Theme Junkie