Nghiên cứu

Hiểu biết của sinh viên về cách mạng công nghiệp 4.0 - Rộng nhưng chưa sâu

"Nhận thức của sinh viên về cách mạng công nghiệp 4.0 tương đối rộng nhưng chưa có sự chuyên sâu. Các kết quả của khảo sát cho thấy sự hiểu biết của sinh viên về cách mạng công nghiệp 4.0 chỉ dừng lại ở mức độ cơ bản và do đó dẫn đến nhận thức khác nhau về khái niệm này”.

(Trích đề tài Lao động tri thức trong nền kinh tế số: Nhận thức, năng lực

và những gợi ý chính sách để đáp ứng nhu cầu chuyển đổi kỹ thuật số: Trường hợp Tp. Hồ Chí Minh).

HỘI CHỨNG 4.0 VÀ MỨC ĐỘ HIỂU BIẾT CỦA SINH VIÊN VỀ CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0

Tại một tọa đàm về nhân lực 4.0 mang tên "Nhân lực trình độ cao trong nền kinh tế số: Nhận thức, năng lực và giải pháp” do tạp chí TheLEADER phối hợp với Viện Social Life tổ chức, Chuyên gia Giáo dục Trần Đức Cảnh đã cảnh báo về hội chứng 4.0 trong mục tiêu phát triển giáo dục hiện nay tại Việt Nam. Ông nói: “Tôi làm quản lý bộ phận phát triển nguồn nhân lực cho tiểu bang Mỹ nhiều năm nhưng chưa hề nghe từ nhân lực chất lượng cao, thế nhưng từ này lại rất phổ biến ở Việt Nam. Tuy mục đích lúc đầu là để phân biệt nhưng cũng dễ bị lạm dụng ngôn từ. Cảm tưởng như các quầy bán nước mía sạch, siêu sạch, rồi siêu - siêu sạch,... đến lúc từ cao hay không còn giá trị gì nữa. Tương tự như khi ta nói nhiều về công nghệ 4.0 hay tinh thần khởi nghiệp và muốn đưa nó vào giáo trình trung và đại học. Trong thời đại công nghệ và hội nhập, mọi thứ sẽ tự nó thay đổi rất nhanh, trong giáo dục cơ bản không nên xây dựng nội dung mang tính giai đoạn hay phong trào, mà phải có tính bao quát và lâu dài.”


Từ phát biểu trên của Chuyên gia Giáo dục Trần Đức Cảnh, có thể thấy bản thân khái niệm cách mạng công nghiệp 4.0 đang có nguy cơ bị lạm dụng và trở thành một khái niệm mơ hồ và lệch lạc. Câu hỏi được đặt ra là sự hiểu biết của sinh viên về cách mạng công nghiệp 4.0 đang ở mức độ nào?

Chuyên gia Trần Đức Cảnh tại tọa đàm do TheLEADER tổ chức vào ngày 24-8-2018.

Nguồn: Kim Yến - TheLEADER.

 

Để trả lời cho câu hỏi này, nhóm nghiên cứu Social Life đã thực hiện một cuộc khảo sát với sự tham gia của 800 sinh viên đến từ các khối ngành đại học khác nhau ở Tp. Hồ Chí Minh: Khoa học Kỹ thuật, Tự nhiên, Khoa học Xã hội & Nhân văn, Kinh tế - Ngoại thương. Kết quả của cuộc khảo sát cho thấy có đến 93,3% tổng số sinh viên đã từng nghe nói đến cách mạng công nghiệp 4.0, chỉ có 6,7% sinh viên chưa từng nghe nói đến khái niệm này.

93% TỔNG SỐ SINH VIÊN ĐÃ TỪNG NGHE NÓI ĐẾN CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 TRONG KHẢO SÁT VỚI SỰ THAM GIA CỦA 800 SINH VIÊN.

Tỷ lệ sinh viên biết đến cách mạng công nghiệp 4.0
Nguồn: Khảo sát đề tài Lao động tri thức trong nền kinh tế số do Viện Social Life và Viện FES thực hiện năm 2018.

 

Tuy nhiên, mức độ hiểu biết của sinh viên, đặc biệt là sinh viên khối ngành Khoa học Xã hội & Nhân văn và Kinh tế - Ngoại thương thường đề cập tới các cụm từ “nghe loáng thoáng”; “không hiểu cho lắm”; “nghe nói là quan trọng”; “không có tìm hiểu sâu lắm”. Điều này cũng phản ánh tâm thế có nghe, có nói, nhưng hiểu rõ và cặn kẽ về cách mạng công nghiệp 4.0 trong nền kinh tế số thì hầu như là chưa.

Kết quả khảo sát định lượng cho thấy mặc dù cùng tập trung vào lựa chọn “biết chút đỉnh”, nhưng sinh viên khối ngành Khoa học Xã hội & Nhân văn có tỷ lệ “biết rõ” thấp nhất (7,4%) và “không biết gì” cao nhất (10,3%). Ở chiều ngược lại, sinh viên khối ngành Kinh tế - Ngoại thương có tỷ lệ “biết rõ” cao gấp ba (22,7%) nhưng số lượng chỉ “biết chút đỉnh” vẫn còn khá cao (69%).

Mức độ hiểu biết về cách mạng công nghiệp 4.0 trong nền kinh tế số phân theo khối ngành có sự khác biệt tương đối rõ. Sinh viên các trường dân lập có tỷ lệ hiểu biết sâu về cách mạng công nghiệp 4.0 trong nền kinh tế số cao hơn hẳn so với các trường công lập tự chủ và không tự chủ về tài chính. Có đến 26,1% sinh viên thuộc trường dân lập biết rất rõ về cách mạng công nghiệp 4.0 trong nền kinh tế số, so với 6,9% sinh viên nhóm trường công lập tự chủ tài chính và 11% sinh viên nhóm trường công lập không tự chủ tài chính.

Các dữ liệu trên cho thấy mức độ hiểu biết của sinh viên với khái niệm cách mạng công nghiệp 4.0 mới chỉ dừng lại ở mức độ cơ bản mà chưa có sự chuyên sâu

TRUYỀN THÔNG ĐANG DẪN DẮT SỰ HIỂU BIẾT CỦA SINH VIÊN VỀ CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0

Khi nhắc đến người trẻ trong xã hội hiện nay, mà sinh viên là một phần quan trọng, một trong những đặc điểm nổi bật nhất có lẽ là sự kết nối toàn Cầu thông qua Internet. Theo số liệu từ báo cáo 2017 của trang thống kê mạng xã hội nổi tiếng We are Social, Việt Nam nằm trong nhóm những quốc gia có số lượng thành viên tham gia mạng xã hội nhiều nhất thế giới. Tính đến tháng 7-2017, số lượng người sử dụng Facebook ở Việt Nam là 64 triệu, đứng vị trí thứ bảy trong các quốc gia có tỷ lệ sử dụng Facebook nhiều nhất. Có thể nói, các phương tiện truyền thông, đặc biệt là mạng xã hội đang dần trở thành kênh tiếp cận thông tin của người trẻ trong bối cảnh hiện nay. Điều đó được thể hiện thông qua việc sử dụng mạng xã hội như một kênh chính yếu để kết nối với thế giới xung quanh.

Việc tiếp nhận khái niệm cách mạng công nghiệp 4.0 cũng nằm trong xu hướng đó. Kết quả của khảo sát do Viện Social Life và Viện FES thực hiện năm 2018 cho thấy, sinh viên biết đến cách mạng công nghiệp 4.0 chủ yếu qua các phương tiện truyền thông với tỷ lệ vượt trội so với các nguồn tiếp cận khác

Không chỉ thu thập dữ liệu qua khảo sát định lượng, đề tài còn thực hiện các cuộc phỏng vấn sâu với nhóm đối tượng là sinh viên năm 3, năm 4 ở nhiều trường Đại học. Kết quả cũng cho thấy, sinh viên biết đến cách mạng công nghiệp 4.0 chủ yếu thông qua Internet và các phương tiện truyền thông. Tiêu biểu như một nam sinh viên hiện đang học năm tư ngành Tự động hóa của một trường đại học thuộc khối công lập trả lời trong cuộc phỏng vấn:

“Cách mạng 4.0 thì đầu tiên mình biết qua Internet, sau đó qua các thầy trong trường mình. Theo mình biết cách mạng công nghiệp 4.0 đầu tiên là ở Đức, những công việc đơn giản thì máy móc sẽ làm thay cho con người để con người có nhiều thời gian dành cho nhau, quan tâm nhau nhiều hơn. Cách mạng công nghiệp 4.0 sẽ bao gồm luôn tự động hóa. Thí dụ như robot có thể làm những chuyện thay cho con người như làm trong dây chuyền sản xuất, có thể mã hóa, tự nhận biết một lô hàng đến đúng dây chuyền, đúng nhà máy, đúng nhà kho đó, rồi chuyển đến một dây chuyền khác. Và trong quá trình đó con robot được điều khiển bởi lập trình viên.”

Một nữ sinh viên đang theo học khoa Công nghệ Hóa của một trường đại học thuộc khối công lập bổ sung thêm:

“Nghe nhiều lắm, nghe trên báo đài với lại có một số người bạn cũng chia sẻ về công nghệ 4.0 cũng nhiều. 4.0 là cuộc cách mạng thứ tư của thế giới. Nó sẽ thay đổi, sẽ kết nối vạn vật lại với nhau bằng Internet. Lúc đó con người sẽ tự động hóa. Thật ra thì mình đã nghe cách mạng 4.0 thế giới đã xảy ra rồi, hiện tại Việt Nam cũng có mà ít”.

Từ nghiên cứu của đề tài, có thể thấy trong bối cảnh hiện nay, các phương tiện truyền thông đang dần trở thành kênh thông tin để sinh viên có thể tiếp cận và cập nhật thông tin liên quan đến cách mạng công nghiệp 4.0. Tuy nhiên, việc truyền thông tham gia vào việc truyền bá cách mạng công nghiệp 4.0 cũng đang gây ra những bất cập.

Nữ cán bộ nguyên là Trưởng khoa Quan hệ Quốc tế thuộc một trường đại học công lập nói về cách mà truyền thông đang biến cách mạng công nghiệp 4.0 thành hình ảnh một con “ngáo ộp” mang tính hù dọa:

 “4.0 ở Việt Nam hiện nay mang tính hù dọa và tuyên truyền là nhiều chứ thực sự Việt Nam chỉ mới 2.0 thôi. Chính sự hù dọa và tuyên truyền đấy mà người ta cứ vẽ 4.0 như một cái gì ghê gớm và nhiều người thấy xa vời”.


Dữ liệu phân tích của đề tài cũng đưa ra những gợi ý cho việc cải thiện và nâng cao hiệu quả của truyền thông về cách mạng 4.0 theo hướng cung cấp sự hiểu biết đúng và nhận thức đúng về bản chất, đặc trưng, các cơ hội và thách thức của nó.

Từ Blue book Vol 1 - Social Life HiTech