Đường tới Bờ Rạ – một lối khác vào lịch sử

Đường tới Bờ Rạ không chỉ đơn thuần là bút ký về một chuyến đi. Tác giả kể lại câu chuyện về một giai đoạn lịch sử di dân từ châu thổ sông Hồng lên phía thung lũng sông Công theo chính sách định cư và phát triển miền núi, dưới sự chỉ đạo của chính quyền thuộc địa Pháp, sau đó là chính quyền Việt Nam. Từ đây tác giả đặt mối quan tâm vào bối cảnh lịch sử trong tương quan giữa chính sách của các chính quyền với những cuộc di dân tại miền Bắc bấy giờ.

duong_toi_bo_ra_mot_loi_khac_vao_lich_su_0

Andrew Hardy đã làm cuộc hành trình lịch sử tìm lại địa danh ngôi làng mang tên Bờ Rạ trong ký ức, vốn được biết đến thông qua các câu chuyện trong giới học giả Việt Nam, cùng với các cứ liệu lịch sử được tìm thấy thông qua các văn bản thời Pháp thuộc ở trung tâm Lưu trữ quốc gia 1, cục Lưu trữ quốc gia Việt Nam. Ông đã dẫn người đọc đi cùng trong hành trình tìm lại địa danh Bờ Rạ với giả thuyết ban đầu ngôi làng này mang tên một chủ đồn điền người Pháp. Với lối tiếp cận định tính, Andrew Hardy đã thực hiện nhiều chuyến khảo sát, lần tìm về nơi mang tên Bờ Rạ mỗi khi nghe một thông tin nào đó có thể liên quan đến đồn điền người Pháp trong vùng, hoặc theo chân những người dân Bờ Rạ đã chuyển đi và đang sinh sống nơi khác. Chính vì vậy, phạm vi khảo sát theo cách thức lần theo các nhân chứng đã khiến cho địa bàn khảo sát được mở rộng ra nhiều địa phận trong tỉnh Thái Nguyên.

Nhiều nhân chứng được tác giả gặp gỡ và trò chuyện, cùng với việc đối chiếu với các văn bản thư tịch thời thuộc Pháp một cách nghiêm cẩn của tác giả, giả thuyết về ngôi làng mang tên Bờ Rạ dường như trở nên mờ nhạt và xa tắp nơi chân trời. Điều này, đã khiến cho người đọc cảm thấy không biết đâu là thực, đâu là hư, tựa như cảm thức của văn hào Trung Quốc Lỗ Tấn, khi ông về thăm quê năm 1921 và nghiệm ra rằng: “Kỳ thực: trên mặt đất vốn làm gì có đường, người ta đi mãi cũng thành đường thôi” .

Hay như một lời bình luận của một độc giả: “Đi đến cùng trời cuối đất vẫn chẳng thấy cái gì! Chỉ thấy một mặt nước hồ mênh mông. Còn cái định tìm thì đã vang bóng ở nơi đáy nước”. Tuy nhiên, có vẻ như tác giả đã cho người đọc thưởng thức những thước phim lịch sử “không phải về cái nơi định đi tìm, mà về cái chặng đường mà tác giả đi tìm”. Nơi đó có những hình ảnh về thiên nhiên, cảnh quan môi trường và cuộc sống của biết bao nhiều người dân tứ xứ tìm kế mưu sinh được hiện lên sống động trong những trang viết. “Bất chấp trở ngại do đồi núi, bất chấp sự huyền bí âm u của rừng độc, con người đã tìm ra cuộc sống của mình ở những đồng bằng rộng lớn”… “Chính giữa thiên nhiên quay cuồng ấy, uy lực ẩn tàng của núi rừng dường như muốn thách thức sự bé nhỏ, yếu ớt của những người khẩn hoang – những nhóm dân cư ít ỏi và lẻ tẻ trên những mảnh đất bằng đã được khai khẩn”.

Lâu nay, trong lối tiếp cận phương pháp luận sử học của các sử gia Việt Nam, các công trình nghiên cứu về một vùng đất, về một thời kỳ lịch sử thường được diễn đạt với lối văn phong chính luận, đi kèm với những niên biểu trong quan niệm “phi niên đại bất thành lịch sử”. Chính vì vậy, không ít công trình nghiên cứu sử học chỉ dành riêng cho giới nghiên cứu chuyên sâu chứ không đến được với số đông độc giả. Đường tới Bờ Rạ – ấn phẩm nghiên cứu lịch sử nằm trong tủ sách Đường mòn lịch sử, do trưởng đại diện trung tâm trường Viễn Đông Bác Cổ (Pháp) tại Hà Nội, Andrew Hardy biên soạn (NXB Tri Thức) lại có một lối diễn đạt khác, văn phong nhẹ nhàng, súc tích nhưng vẫn tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc của một công trình nghiên cứu khoa học, khiến người đọc cảm thấy hứng khởi, say mê. Quyển sách đáng đọc đối với những người đang hoạt động trong các lĩnh vực sử học, dân tộc học, nhân học và văn hoá học.

Nguyễn Đức Lộc

Chia sẻ bài viết này

Related Articles

Leave a Reply

VIỆN SOCIAL LIFE
Địa chỉ: lầu 2, Saigonuicom Building, 190B, Trần Quang Khải, Quận 1, TP.HCM
Điện thoại: 0983-634-482
Email: sociallife.study@gmail.com RSS Bài viết · RSS Bình luận
học NVivo, NVivo | Liên kết: Mua thuốc dài mi Careprost Ấn Độ
Website đang chạy thử nghiệm và chờ giấy phép Trang thông tin tổng hợp.
Powered by WordPress · Designed by Theme Junkie