Bước vào cõi sống người công nhân

Nhìn vào đời sống công nhân hiện nay tại các đô thị lớn ở Việt Nam, có lẽ những người từng là công nhân trước đây cũng không thể lường hết những khó khăn mà công nhân ngày nay đang gặp phải. Nếu như trước kia người công nhân Việt Nam còn có “hậu phương” là mảnh vườn, miếng đất để phòng kế sinh nhai thì người công nhân ngày nay đa phần phải rời xa quê hương đến tập trung tại các khu công nghiệp, khu chế xuất trong sự bơ vơ, thiếu thốn… và hành trang của họ trong cuộc mưu sinh không có gì khác hơn là những ước mơ đổi đời, nhưng thực tế của họ chỉ là cuộc sống tạm bợ của lớp dân nghèo thành thị.

Dầu vậy, trong hầu hết các diễn ngôn chính thống cho đến hiện nay vẫn xem người công nhân là lực lượng tiên phong trong sự phát triển xã hội. Nhiều người phản ứng cho rằng đó chỉ là “mĩ từ” thiếu thực tế so với cuộc sống lầm than của người công nhân. Chính vì vậy, một dòng diễn ngôn theo chiều ngược lại của giới nghiên cứu, báo giới lại xem họ như một tầng lớp người nghèo đa diện nơi thành thị. Cả hai dòng diễn ngôn chính thức đó dường như vô tình ấn định họ vào vòng số phận của một tầng lớp, giai cấp lao động thụ động mà ít ai quan tâm đến thân phận, sự chọn lựa cá nhân của từng người công nhân với những hoàn cảnh sống khác nhau.

Có thể, đối với họ, những diễn ngôn về họ bấy lâu nay trong xã hội hoàn toàn xa lạ với cõi sống riêng của mình. Ở khía cạnh nào đó, họ có một thế giới sống riêng, mặc dù trong thế giới riêng đó họ cùng chia sẻ với nhau những điểm tương đồng về điều kiện sống và cơ hội tiến thân.

Với tính chất nghề nghiệp là ngành nhân học, cộng với cơ duyên của cuộc sống, tôi may mắn được gặp gỡ được những người công nhân tại các khu công nghiệp tỉnh Bình Dương, thành phố Hồ Chí Minh trong những chuyến điền dã dài ngày trong các khu xóm trọ công nhân. Trong dữ kiện điền dã của tôi, những người công nhân tôi gặp mặt họ đến từ mọi miền đất nước với những động lực xuất cư khác nhau.

Có đôi lần, tôi xem xét cuộc sống của họ như là những khách thể thụ động để cho tôi gán cho họ những ý nghĩa hạn hẹp của khối kiến thức khô khốc của tôi vào cuộc sống, thân phận của họ. Nhưng rồi, tôi nhận ra cuộc sống của họ muôn màu, đa dạng vô cùng. Mỗi người ra đi kiếm sống với những lí lẽ riêng. Có người ra đi với mong muốn kiếm chút vốn rồi về quê. Có người mong muốn một cuộc ra đi kiếm sống để rồi đổi đời, lập nghiệp nơi đô thị, để thoát khỏi cảnh nghèo túng chốn đồng quê. Nhưng tôi cũng gặp những chị nữ công nhân chỉ vì đơn giản muốn tìm một nơi chốn có thể cứu rỗi cuộc đời trong cuộc trốn chạy cuộc hôn nhân bi đát của mình, vốn bị bạo hành hơn là sự yêu thương, sẻ chia từ người bạn đời nơi quê nhà. Tôi cũng gặp những người mẹ mang theo niềm hi vọng trong cuộc mưu sinh là đứa con trai cần chút tiền đóng luyện thi vào đại học. Có những cử nhân tạm giấu tấm bằng đại học sau một thời gian dài học hành để sắm tạm đời công nhân, vốn cần sức trẻ hơn là bằng cấp.

Tôi bỗng nhận ra, trong cõi sống của người công nhân, không hẳn họ chỉ đơn độc một mình mà họ còn có cuộc sống gia đình, dòng họ với sự sẻ chia, nhưng đồng thời cũng là gánh nặng trách nhiệm trên vai của người lao động chính trong gia đình.

Dù vậy, dòng người từ nông thôn ra thành thị vẫn đông đúc. Họ vẫn sống cuộc sống của mình chứ không phải của ai khác, dù cho có đôi lần họ muốn sống một đời của ai đó khác hơn với mình. Họ vẫn sống với niềm hi vọng rồi đây cuộc sống ngày mai sẽ khác, sẽ đổi đời. Họ chấp nhận cuộc sống khổ cực với những bữa cơm mà nguồn thực phẩm bẩn, độc hại không người kiểm dịch được mua tạm trong khu chợ, xóm trọ. Ấy vậy, các cửa hàng mua bán vàng, cầm đồ ở các khu xóm trọ công nhân lại có vẻ nhiều hơn những khu dân cư khác. Để rồi như một trò chơi nghịch lý, đầu tháng mua vào, giữa tháng bán ra để bù đắp các khoản thiếu hụt trong chi tiêu. Bởi trong thâm tâm của họ dù khó khăn, lường trước những khả năng bệnh tật, họ vẫn phải tằn tiện mua từng phân vàng để làm vốn phòng thân. Trong cuộc mưu sinh ấy, có người may mắn thoát đời công nhân nhưng còn nhiều người vẫn đi về với nơi chốn cuộc đời là căn phòng trọ trật hẹp.

Tuy vậy, nếu ai có cơ duyên bước vào căn phòng trọ của họ cũng là dịp bước vào thế giới sống riêng của người công nhân. Những lời tự sự được họ viết lên tường phòng trọ như những hành động thể hiện sự suy tư về cuộc đời của họ mà người bên ngoài khó mà hiểu hết những ý nghĩa thâm sâu trong thế giới sống của họ. Những lời tự sự được khắc họa lên bốn bức tường của rất nhiều phòng trọ công nhân phản ánh điều gì? Có lẽ xin dành sự hiểu này cho người đọc cảm nhận và sẻ chia.

Nguyễn Đức Lộc

1

Hình 1: “Yêu cầu gõ cửa nhẹ nhàng, không được đấm”. Nếu bạn chứng kiến được cảnh các chủ nhà trọ đấm cửa thình thình mỗi khi muốn gặp công nhân thì bạn mới hiểu những dòng chữ này.

2

Một cách phản ứng lại những điều tra viên nghiên cứu thị trường sau giờ làm việc, nghỉ ngơi của người công nhân

3 4 5

Chia sẻ bài viết này

Related Articles

Leave a Reply

VIỆN SOCIAL LIFE
Địa chỉ: lầu 2, Saigonuicom Building, 190B, Trần Quang Khải, Quận 1, TP.HCM
Điện thoại: 0983-634-482
Email: sociallife.study@gmail.com RSS Bài viết · RSS Bình luận
học NVivo, NVivo | Liên kết: Mua thuốc dài mi Careprost Ấn Độ
Website đang chạy thử nghiệm và chờ giấy phép Trang thông tin tổng hợp.
Powered by WordPress · Designed by Theme Junkie